تور شنبه 11 بهمن 1393 10:07 ق.ظ نظرات ()

مجریان این نوع موسیقی در ابتدا كولی ها و شنوندگانش نیز عموماً طبقه كارگری بودند. بعدها با پیدایش دستگاه های ضبط گرامافون و سپس رادیو، گروهی دیگر از هنرمندان شهری و آموزش دیده ترك جذب آن شدند. در نتیجه یك موسیقی چند رگه پدید آمد كه علاوه بر عناصر تركی، نشانه هایی از موسیقی عرب و كولی نیز در آن بود. نمونه ضبط های اوایل قرن بیستم به لحاظ صدادهی (سونوریته) شباهت جالبی به موسیقی عصر پهلوی اول و دوم در ایران دارند. چنان كه اگر كلام شان تركی نبود، برخی از آن ها را می شد به عنوان موسیقی ایرانی معرفی كرد. زهرا بیلیر Zehra Bilir یكی از این دسته خوانندگان قدیمی تركیه است كه سال 1913 در شهر مالاتیا به دنیا آمد و دوم جولای 2007 میلادی در شهر استانبول دیده از جهان فرو بست. از وی آهنگ هایی بر صفحات گرامافون و نوارهای ریلی به یادگار مانده است.
پس از فروپاشی امپراطوری عثمانی در طول جنگ جهانی نخست (1917-1914 میلادی) و شكل گیری جمهوری تركیه در سال 1927، علاوه بر رونق ترانه های میخانه ای، كم كم تركیب جدیدی از موسیقی اصیل تركی و موسیقی عربی به جامانده از دوران امپراطوری عثمانی پدید آمد. این نوع موسیقی كه در واقع تلفیق دو فرهنگ تركی و عربی و تا حدی عناصری از موسیقی كولی ها است،‌ امروزه با عنوان آرابسك Arabesk  شناخته می شود كه در برخی موارد ممكن است به جای فرهنگ عربی، یكی از فرهنگ های مجاور تركیه مانند ایرانی، یونانی، ارمنی و یا‌ گرجی قرار بگیرد. در حال حاضر شاخص ترین خوانندگان موسیقی آرابسك ابراهیم تاتلی سس İbrahim Tatlıses و اورهان گنجه بای Orhan Gencebay هستند

چنان كه اشاره گردید گاهی موسیقی آرابسك به جای تركیب موسیقی تركی با عربی،‌ از عناصر غیر عرب نیز بهره می گیرد كه در این جا نمونه ای از آهنگ های كشور خودمان را خواهید شنید. خانم گیلای Gülay متولد سال 1970 استانبول، ترانه ای می خواند كه ملودی اصلی آن حدود 2000 كیلومتر دورتر از زادگاهش شكل گرفته است و همچنان در جنگل های سرسبز مازندران خوانده می شود.

 موسیقی پاپ تركی Türk Pop müziği

 امروزه موج موسیقی پاپ همه دنیا را گرفته و گریزی از آن نیست. مهم ترین تفاوت این گونه موسیقی ها، میزان وفاداری شان به فرهنگ كشورهای مختلف است وگرنه از نظر ساختار و چیدمان و صدادهی، كم و بیش همه موسیقی های زیر عنوان پاپ، فضایی مشترك دارند. بر این اساس موسیقی پاپ تركیه را به دو شاخه اصلی می توان تقسیم كرد. دسته نخست كه عنوان موسیقی پاپ تركی به درستی بر پیشانی اش می نیشیند و دسته دوم، یك موسیقی كاملاى بیگانه با فرهنگ موسیقی تركیه و صرفاً دارای كلام تركی. بیشتر نمونه های موسیقی پاپی كه امروزه در این سرزمین تولید می شوند، به نسبتی كم یا زیاد از عناصر فرهنگ تركی بهره مندند، گاه خیلی غنی و گاه كمی ضعیف تر. گاه یك آهنگ پاپ می توان یافت كه از نظر نزدیكی به عناصر فرهنگ خودی، هیچ كمبودی ندارد و صرفاً چیدمانش بر اساس موسیقی همه پسند پاپ شكل گرفته است.

  برخی ترانه های پاپ تركیه، فقط كلام تركی دارند و دیگر هیچ. نمونه وطنی اش را كم نداریم كه فقط كلام فارسی خوانده می شود. می توان گفت یك نوع موسیقی پاپ جهانشمول وجود دارد كه همانند شلوار جین در كشورهای مختلف مصرف می شود و البته مصرف كنندگانش به زبان محلی خود صحبت می كنند.

اجرای موسیقی و كلام غیر تركی نیز در این كشور كم و بیش رواج دارد. هنرمندانی كه به زبان های دیگر آشنایی دارند، معمولاً در كارنامه هنری شان، نمونه هایی از موسیقی های غیر تركی دیده می شود. نمونه اش خانم زاراست كه علاوه بر اجرای ترانه های خلقی، موسیقی صانات و پاپ، به زبان انگلیسی هم می خواند. البته این موسیقی صددرصد غیر تركی است كه تنها توسط یك خواننده ترك زبان اجرا شده است.

  موسیقی سمفونیك Symphonic music

موسیقی غربی از نوع سمفونیك، در زمان حیات آخرین پاشاهای عثمانی پا به این سرزمین نهاد. یعنی تقریباً همزمان با ورود موسیو لومر به ایران، یك آهنگساز توانا كه اسمش را فراموش كرده ام، افسار این نوع موسیقی در سرزمین ترك ها را به دست گرفت و خیلی زود ایشان را با دنیای موسیقی پر هیمنه سمفونیك آشنا كرد. در نتیجه اركستر سمفونیك آنكارا امروزه قوی ترین اركستر سمفونیك خاورمیانه محسوب می شود. جالب است بدانید از جمله رهبران مهمان اركستر یاد شده، دو تن از هنرمندان ایرانی به نام های علی رهبری و شهرداد روحانی هستند. در خصوص آهنگسازان موسیقی سمفونیك تركیه هیچ اطلاعی ندارم. پس بماند برای بعد و اینك دو مورد جالب را پی می گیرم.

شما اگر اهل گیتار كلاسیك باشید، حتماً اجراهای خانم لی لی افشار را دیده یا شنیده اید كه معمولاً آهنگی با عنوان كارا توپراك kara toprak به معنی خاك سیاه را اجرا می كنند. آهنگساز این اثر زیبا، عاشیق ویسل شاطراوغلو  Âşık Veysel Şatıroğlu همان هنرمند موسیقی بومی تركیه است كه پیشتر نمونه ای از كار وی را شنیدید. البته نسخه پیانویی و گیتاری آن را كسان دیگری تنظیم كرده اند. در واقع یك ملودی موسیقی خلق تركیه (محلی) با پرداخت مناسب به یك قطعه كلاسیك برای گیتار تبدیل شده است.

نمونه دوم مارش معروف آلاتوركا Alaturka ساخته ولفانگ آمادئوس موتزارت است كه بیشتر آن را با عنوان مارش ترك می شناسند. گفتی است امپراطوری عثمانی در اوج قدرت خویش، حدود ده سالی وین پایتخت اتریش امروزی را در اختیار داشت و هنگامی كه سربازان اشغالگر عثمانی با موسیقی ویژه نظامی رژه می رفتند،‌ موتزارت جوان از انگاره (تم) موسیقی آن ها بهره می گیرد و این قطعه زیبا را با لحاظ عناصر موسیقی كلاسیك می سازد. حتماً اجرای مارش ترك با پیانو را بارها و بارها شنیده اید. شنیدن نسخه تركی آن با هنرمندی ارول پارلاك Erol Parlak شاید برای تان جالب باشد